เทวทัต,ผู้มาสว่างแต่ไปมืด(มิจฉาทิฏฐิ)

พระเทวทัต เกิดในตระกูลศากยะ เป็นราชบุตรของ

พระเจ้าสุปปพุทธะ เป็นพระเชษฐาของพระนางพิมพาผู้เป็น

พระชายาของเจ้าชายสิทธัตถะ(พระพุทธเจ้า) และเป็นพระมารดา

ของพระราหุลเถระ ก็ความย่อในเรื่องพระเทวทัตนี้ ดังต่อไปนี้ :-

เมื่อพระศาสดา ทรงอาศัยนิคมชื่ออนุปิยะแห่งมัลลากษัตริย์

ประทับอยู่ที่อนุปิยอัมพวันนั่นแล, ในวันรับพระลักษณ์แห่ง

พระตถาคตนั่นเทียว ตระกูลพระญาติแปดหมื่นมอบพระโอรส

แปดหมื่นให้ ด้วยคำว่า “ สิทธัตถกุมาร จงเป็นพระราชาก็ตาม

เป็นพระพุทธเจ้าก็ตาม, จักมีกษัติรย์เป็นบริวารเที่ยวไป, ” เมื่อ

พระโอรสเหล่านั้นผนวชแล้วโดยมาก, เหล่าพระญาติเห็นศากยะ

๖ พระองค์นี้ คือ ภัททิยราชา อนุรุทธะ อานันทะ ภคุ กิมพิละ

และเทวทัต ยังมิได้ผนวชจึงสนทนากันว่า

“ พวกเรายังให้ลูก ๆ ของตนบวชได้, ศากยะทั้ง ๖ นี้

ชะรอยจงไม่ใช่พระญาติกระมัง ? เพราะฉะนั้น จึงมิได้ทรงผนวช.”

ครั้งนั้น เจ้ามหานามศากยะ เข้าไปหาเจ้าอนุรุทธะ ตรัสว่า

“ พ่อผู้ออกบวชจากตระกูลของเรายังไม่มี, น้องจักบวช

หรือว่า พี่จักบวช. ”

ก็เจ้าอนุรุทธกุมารนั้น เป็นกษัตริย์ผู้สุขุมาล มีโภคะสมบูรณ์

แม้คำว่า “ ไม่มี ” พระองค์ก็ไม่เคยทรงสดับ.

จริงอยู่ วันหนึ่งเมื่อกษัตริย์ ๖ พระองค์นั้น ทรงเล่นกีฬา

ลูกขลุบอยู่, เจ้าอนุรุทธะทรงปราชัยด้วยขนมแล้ว ส่ง( คน )

ไปเพื่อต้องการขนม. คราวนั้น พระมารดาของท่านทรงจัดขนม

ส่งไป. กษัตริย์ทั้งหกเสวยแล้วทรงเล่นกันอีก. เจ้าอนุรุทธะนั้นแล

เป็นฝ่ายแพ้ร่ำไป. ส่วนพระมารดา เมื่อพระองค์ส่งคนไป ๆ ก็

ส่งขนมไปถึง ๓ ครั้ง ในวาระที่ ๔ ส่งไปว่า “ ขนมไม่มี. ”

พระกุมารทรงสำคัญว่า

“ ขนมแม้นี้ จักเป็นขนมประหลาดชนิดหนึ่ง ”

เพราะไม่เคยทรงได้ยินคำว่า “ ไม่มี ”

จึงส่งคนไปว่า “ จงนำขนมไม่มีนั่นแลมาเถอะ. ”

ฝ่ายพระมารดาของท่าน เมื่อเขาทูลว่า

“ ข้าแต่พระเจ้าแม่ ได้ยินว่า พระองค์จงประทานขนมไม่มี, ”

จึงทรงพระดำริว่า “ ลูกของเราไม่เคยได้ยินบทว่า ‘ ไม่มี, ’

แต่เราจักให้รู้ความนั่นด้วยอุบายนี้ ” จึงทรงปิดถาดทองคำ

เปล่าด้วยถาดทองคำอื่นแล้วส่งไป.

เหล่าเทวดาที่รักษาพระนครคิดว่า

“ เจ้าอนุรุทธศากยะได้ถวายภัตอันเป็นส่วนตัวแด่พระปัจเจก

พุทธเจ้านามว่าอุปริฏฐะ ในคราวที่ตนเป็นนายอันนภาระ ทรงทำ

ความปรารถนาไว้ว่า ‘ ขอข้าพเจ้าจงอย่าได้สดับคำว่า ‘ ไม่มี,’

อย่ารู้สถานที่เกิดแห่งโภชนะ, ’ ถ้าว่าเจ้าอนุรุทธะนี้ จักทรงเห็น

ถาดเปล่าไซร้, พวกเราก็จักไม่ได้เข้าไปสู่เทวสมาคม, ทั้งศีรษะ

ของพวกเราก็จะพึงแตก ๗ เสี่ยง. ”

ทีนั้น จึงได้ทำถาดนั้นให้เต็มด้วยขนมทิพย์ เมื่อถาดนั้นพอ

เขาวางลงที่สนามเล่นขลุบแล้วเปิดขึ้น, กลิ่นขนมก็ตั้งตลบไป

ทั่วทั้งพระนคร. ชิ้นขนม แต่พอกษัตริย์ทั้งหกหยิบเข้าไปใน

พระโอฐเท่านั้น ก็แผ่ซ่านไปทั่วประสาทรับรสทั้งเจ็ดพัน.

พระกุมารนั้นทรงพระดำริว่า

“ เราคงจะไม่เป็นที่รักของพระมารดา, พระมารดาจึงไม่ทรง

ปรุงชื่อขนมไม่มีนี้ประทานเรา ตลอดเวลาถึงเพียงนี้, ตั้งแต่นี้ไป

เราจักไม่กินขนมอื่น,” ดังนี้แล้ว

เสด็จไปสู่ตำหนัก ทูลถามพระมารดาว่า

“ เจ้าแม่ หม่อมฉันเป็นที่รักของเจ้าแม่หรือไม่เป็นที่รัก ? ”

ม. พ่อ พ่อย่อมเป็นที่รักยิ่งของแม่ เสมือนนัยน์ตาของคนมี

ตาข้างเดียว และเหมือนดวงใจ ( ของแม่ ) ฉะนั้น.

อ. เมื่อเช่นนั้น เหตุไร เจ้าแม่จึงไม่ทรงปรุงขนมไม่มี ประทาน

แก่หม่อมฉันตลอดเวลาถึงเพียงนี้เล่า เจ้าแม่.

พระนางรับสั่งถามมหาดเล็กคนสนิทว่า “ ขนมอะไร ๆ มีอยู่ใน

ถาดหรือ พ่อ. ” เขาทูลว่า “ ข้าแต่พระแม่เจ้า ถาดเต็มเปี่ยมด้วยขนม,

ชื่อว่าขนมเห็นปานนี้ กระหม่อมฉันก็ยังไม่เคยเห็นแล้ว. ”

พระนางทรงพระดำริว่า

“ บุตรของเราจักเป็นผู้มีบุญ มีอภินิหารได้ทำไว้แล้ว,

เทวดาพระดำริว่า

“ บุตรของเราจักเป็นผู้มีบุญ มีอภินิหารได้ทำไว้แล้ว, เทวดา

ทั้งหลายจักใส่ขนมให้เต็มถาดส่งไปแล้ว.

ลำดับนั้นพระโอรสจึงทูลพระมารดาว่า

“ เจ้าแม่ ตั้งแต่นี้ไป หม่อมฉันจักไม่เสวยขนมอื่น, ขอเจ้าแม่

พึงปรุงแต่งขนมไม่มีอย่างเดียว. ” ตั้งแต่นั้นมา แม้พระนาง เมื่อ

พระกุมารนั้นทูลว่า “ หม่อมฉันต้องการเสวยขนม ” ก็ทรง

ครอบถาดเปล่านั่นแลด้วยถาดอื่น ส่งไปประทานพระกุมารนั้น.

เทวดาทั้งหลายส่งขนมทิพย์ถวายพระกุมารนั้นตลอดเวลา

ที่ท่านเป็นฆราวาส (ประทับอยู่ในท่ามกลางเรือน)

เจ้าทั้งสองสนทนากันถึงเรื่องบวชและการงาน

พระกุมารนั้นเมื่อไม่ทรงทราบแม้คำมีประมาณเท่านี้ จักทรง

ทราบถึงการบวชได้อย่างไร ? เพราะฉะนั้น พวกกุมารจึงทูลถาม

พระภาดาว่า การบวชนี้เป็นอย่างไร ? ” เมื่อเจ้ามหานามตรัสว่า

“ ผู้บวช ต้องโกนผมและหนวด ต้องนุ่งห่มผ้ากาสายะ ต้องนอน

บนเครื่องลาดด้วยไม้ หรือบนเตียงที่ถักด้วยหวาย เที่ยวบิณฑบาต

อยู่, นี้ชื่อว่าการบวช.” จึงทูลว่า

“ เจ้าพี่ หม่อมฉันเป็นสุขุมาลชาติ, หม่อมฉันจักไม่สามารถบวชได้.”

เจ้ามหานามตรัสว่า “ พ่อ ถ้าอย่างนั้น พ่อจงเรียนการงานอยู่เป็น

ฆราวาสเถิด, ก็ในเราทั้งสองจะไม่บวชเลยสักคนไม่ควร. ”

ขณะนั้น อนุรุทธกุมารทูลถามเจ้าพี่ว่า “ ชื่อว่าการงานนี้

อย่างไร ? ” กุลบุตรผู้ไม่รู้แม้สถานที่เกิดแห่งภัต จักรู้จักการงานได้

อย่างไร ?

เจ้าศากยะทั้ง ๓ สนทนากันถึงที่เกิดแห่งภัต

ก็วันหนึ่ง การสนทนาเกิดขึ้นแก่กษัตริย์ ๓ องค์ว่า

“ ชื่อว่าภัตเกิดขึ้นที่ไหน ? ” กิมพิลกุมาร รับสั่งว่า

“ เกิดขึ้นในฉาง. ”

ครั้งนั้น ภัททิยกุมาร ตรัสค้านกิมพิลกุมานนั้นว่า

“ ท่านยังไม่ทราบที่เกิดแห่งภัต, ชื่อว่าภัต ย่อมเกิดขึ้นที่หม้อข้าว.”

อนุรุทธะตรัสแย้งว่า

“ ถึงท่านทั้งสองก็ยังไม่ทรงทราบ, ธรรมดาภัต ย่อมเกิดขึ้น

ในถาดทองคำประมาณศอกกำ. ”

ได้ยินว่า บรรดากษัตริย์ ๓ องค์นั้น วันหนึ่ง กิมพิลกุมาร

ทรงเห็นเขาขนข้าวเปลือกลงจากฉาง ก็เข้าพระทัยว่า

“ ข้าวเปลือกเหล่านี้เกิดขึ้นแล้วในฉางนั่นเอง. ”

ฝ่ายพระภัททิยกุมาร วันหนึ่ง ทรงเห็นเขาคดภัตออกจาก

หม้อข้าวก็เข้าพระทัยว่า “ ภัตเกิดขึ้นในหม้อข้าวนั่นเอง. ”

ส่วนอนุรุทธกุมาร ยังไม่เคยทรงเห็นคนซ้อมข้าว คนหุงข้าว

หรือคนคดข้าว, ทรงเห็นแต่ข้าวที่เขาคดแล้วตั้งไว้ เฉพาะ

พระพักตร์เท่านั้น. ท่านจึงทรงเข้าพระทัยว่า

“ ภัตเกิดในถาด ในเวลาที่ต้องการบริโภค. ”

กษัตริย์ทั้ง ๓ พระองค์นั้น ย่อมไม่ทรงทราบแม้ที่เกิดแห่งภัต

ด้วยประการอย่างนี้. เพราะฉะนั้น อนุรุทธกุมารนี้จึงทูลถามว่า

“ ขึ้นชื่อว่าการงานนี้เป็นอย่างไร ? ครั้นได้ทรงฟังกิจการ

ที่ฆราวาสจะพึงทำประจำปีมีอาทิว่า “ เบื้องต้นต้องให้ไถนา, ”

จึงตรัสว่า “ เมื่อไร ที่สุดแห่งการงานทั้งหลายจักปรากฏ, เมื่อไร

หม่อมฉันจึงจักมีความขวนขวายน้อย ใช้สอยโภคะได้เล่า ”

เมื่อเจ้ามหานามตรัสบอกความไม่มีที่สุดแห่งการงาน

ทั้งหลายแล้ว ทูลว่า “ ถ้าอย่างนั้นขอเจ้าพี่นั้นแล ทรงครอง

ฆราวาสเถิด หม่อมฉันหาต้องการด้วยฆราวาสนั้นไม่ ” ดังนี้แล้ว

เข้าเฝ้าพระมารดา กราบทูลว่า

“ เจ้าแม่ ขอเจ้าแม่อนุญาตหม่อมฉันเถิด,หม่อมฉันจักบวช. ”

เมื่อพระนางทรงห้ามถึง ๒ ครั้ง ตรัสว่า

“ ถ้าพระเจ้าภัททิยะ พระสหายของลูก จักบวชไซร้, ลูกจง

บวชพร้อมด้วยท้าวเธอ. ”

จึงเข้าไปเฝ้าพระเจ้าภัททิยะนั้น ทูลว่า

“ สหาย การบวชของหม่อมฉัน เนื่องด้วยพระองค์ดังนี้

แล้วได้ยังพระภัททิยะนั้นให้ทรงยินยอมด้วยประการต่าง ๆ.

ในวันที่ ๗ ทรงรับปฏิญญา เพื่อประโยชน์จะผนวชกับ

ด้วยพระองค์.

อุบาลีออกบวชพร้อมด้วยศากยะทั้งหก

แต่นั้น กษัตริย์ทั้งหกองค์นี้ คือ ภัททิยศากยราช อนุรุทธะ

อานนท์ ภคุ กิมพิละ และเทวทัต เป็น ๗ ทั้งอุบาลีนายภูษามาลา

ทรงเสวยมหาสมบัติตลอด ๗ วัน ประดุจเทวดาเสวยทิพยสมบัติ,

แล้วเสด็จออกด้วยจตุรงคินีเสนา ประหนึ่งว่าเสด็จไปพระอุทยาน

ถึงแดนกษัตริย์พระองค์อื่นแล้ว ทรงส่งกองทัพทั้งสิ้นให้กลับด้วย

พระราชอาชญาเสด็จย่างเข้าสู่แดนกษัตริย์พระองค์อื่น.

ใน ๗ คนนั้น กษัตริย์ ๖ พระองค์ทรงเปลื้องอาภรณ์ของตน ๆ

ทำเป็นห่อแล้ว รับสั่งว่า “ แน่ะนายอุบาลี เชิญเธอกลับไปเถอะ,

ทรัพย์เท่านี้พอเลี้ยงชีวิตของเธอ ” ดังนี้แล้ว ประทานแก่เขา.

เขากลิ้งเกลือกรำพัน แทบพระบาทของกษัตริย์ ๖ พระองค์นั้น

เมื่อไม่อาจล่วงอาชญาของกษัตริย์เหล่านั้น จึงลุกขึ้น ถือห่อของ

นั้นกลับไป. ในกาลแห่งชนเหล่านั้นเกิดเป็น ๒ พวกป่าได้เป็น

ประหนึ่งว่าถึงซึ่งการร้องไห้, แผ่นดินได้เป็นประหนึ่งว่าถึงซึ่ง

อาการหวั่นไหว. ฝ่ายอุบาลีภูษามาลาไปได้หน่อยหนึ่งก็กลับ

คิดอย่างนี้ว่า

“ พวกศากยะดุร้ายนัก จะพึงฆ่าเราเสียด้วยเข้าพระทัยว่า

‘ พระกุมารทั้งหลายถูกเจ้าคนนี้ปลงพระชนม์เสียแล้ว ดังนี้ก็ได้,

ก็ธรรมดาว่าศากยกุมารเหล่านี้ทรงสละสมบัติเห็นปานนี้ ทิ้งอาภรณ์

อันหาค่ามิได้เหล่านี้เสียดังก้อนเขฬะแล้ว จักผนวช, ก็จะป่วย

กล่าวไปไยถึงเราเล่า ? ”

ครั้นคิด ( ดังนี้ ) แล้ว จึงแก่ห่อของออก เอาอาภรณ์เหล่านั้น

แขวนไว้บนต้นไม้แล้ว กล่าวว่า

“ ผู้มีความต้องการทั้งหลายจงถือเอาเถิด ” ดังนี้แล้ว ไปสู่

สำนักของศากยกุมารเหล่านั้น อันศากยกุมารเหล่านั้นตรัสถามว่า

“ เพราะเหตุอะไร ? เธอจึงกลับมา ” ก็กราบทูลความนั้นแล้ว.

ศากยะทั้งหกบรรพชาแล้วบรรลุคุณพิเศษ

ลำดับนั้น ศากยกุมารเหล่านั้น ทรงพาเขาไปสู่สำนักพระศาสดา

ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว กราบทุลว่า

“ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ทั้งหลาย ชื่อว่าเป็นพวก

ศากยะ มีความถือตัวประจำ ( สันดาน ), ผู้นี้เป็นคนบำเรอของ

พวกข้าพระองค์ ตลอดราตรีนาน, ขอพระองค์โปรดให้ผู้นี้บวชก่อน,

ข้าพระองค์ทั้งหลาย จักทำสามีจิกรรมมีการอภิวาทเป็นต้นแก่เขา,

ความถือตัวของข้าพระองค์ จักสร่างสิ้นไปด้วยอาการอย่างนี้, ”

ดังนี้แล้ว ให้อุบาลีนั้นบวชก่อน, ภายหลังตัวจึงได้ทรงผนวช.

บรรดาศากยภิกษุ ๖ รูปนั้นท่านพระภัททิยะได้เป็นพระอรหันต์

เตวิชโช(วิชชา ๓ คือ บุปเพนิวาสนานุสสติญาณ ๑ จุตูปปาตญาณ ๑

อาสวักขยญาณ ๑) โดยระหว่างพรรษานั้นนั่นเอง ท่านพระอนุรุทธะ

เป็นผู้มีจักษุเป็นทิพย์ ภายหลังทรงสดับมหาปุริสวิตักกสูตรได้บรลุ

พระอรหัตแล้ว. ท่านพระอานนท์ ได้ตั้งอยู่ในโสดาปัตติผลแล้ว.

พระภคุเถระและพระกิมพิลเถระ ภายหลังเจริญวิปัสสนาได้บรรลุ

พระอรหัต. พระเทวทัตได้บรรลุฤทธิ์อันเป็นของปุถุชน(โลกียฌาน).

พระเทวทัตแสดงฤทธิ์แก่อชาตสัตรูราชกุมาร

ในกาลต่อมา เมื่อพระศาสดาประทับอยู่ในกรุงโกสัมพี, ลาภและ

สักการะเป็นอันมาก เกิดขึ้นแด่พระตถาคตพร้อมด้วยพระสงฆ์สาวก.

มนุษย์ทั้งหลายในกรุงโกสัมพีนั้น มีมือถือผ้าและเภสัชเป็นต้น

เข้าไปสู่วิหารแล้ว ถามกันว่า “ พระศาสดาประทับอยู่ที่ไหน ?

พระสารีบุตรเถระอยู่ที่ไหน ?